Een lepel maken

  • door

Het maken van een lepel is in principe een eenvoudig proces, dat in een vast aantal stappen verloopt. De moeilijkheid zit hem dan ook niet in het proces an sich, maar vooral in het vertrouwd raken met je gereedschap en het verkrijgen van een gevoel voor de vorm van de lepel die je wil maken.

Je kan uiteraard gebruik maken van gedroogd hout dat je met een figuurzaag of lintzaag vormgeeft, waarna je de uitholling maakt met een guts. Zelf werk ik altijd met vers hout dat ik bewerk met hak- en snijgereedschap. Een zaag gebruik ik over het algemeen alleen om het hout in te korten. De methode voor het maken van een lepel, zoals ik die hier beschrijf, gaat uit van de manier waarop ik dat doe en is zeker niet de enige methode. Er is dan ook niets wat je tegen houdt om naar eigen inzicht, op je eigen manier, een lepel te maken.

krom hout voor de kromming in je lepel
Hout met een kromming is zeer geschikt

Het begint met het uitzoeken van een geschikt stuk hout. Eigenlijk voldoet bijna ieder stuk  hout, mits het groot genoeg is. Er zijn wel een aantal zaken waar je rekening mee kan houden. Dingen waardoor je makkelijker werkt, je een sterke lepel krijgt of de lepel visueel een stuk interessanter wordt.  Een sterke, stevige lepel krijg je door hout uit te zoeken waarvan de nerven de vorm van lepel volgen. Vooral bij een smal stuk van de steel kan een breuk ontstaan als de nerven dwars op de steel staan. Een tak met een kromming er in kan dan ook heel handig zijn om een sterk gekromde lepel uit te maken.

Noesten in het hout maken het hout enerzijds een stuk interessanter, maar zorgen er anderzijds voor dat het hak- en snijwerk een stuk lastiger gaat. Ook kan het zijn dat een noest meer krimpt dan het omliggende hout, waardoor deze er uit valt of je lepel gaat lekken. Vooral voor het eten van soep is dat natuurlijk niet handig. Experimenteer hier vooral mee en vindt die balans tussen uitstraling en praktische werkbaarheid.

Nadat je de juiste lengte hebt afgezaagd van de tak of stam die je wil gebruiken, splijt je hem in de juiste dikte. Houdt hierbij rekening met de kromming van je lepel. Je hele lepel, inclusief kromming, moet in je stuk hout passen dat je hebt gespleten. Zelf gebruik voor het splijten van het hout meestal een splijtstaal maar het kan ook door je bijl op de plek te zetten waar je het hout wil splijten en daar vervolgens met een grote houten hamer op te slaan.

De stadia van een lepel
Van tak tot lepel

In de volgende stap ga je met de bijl het hout grofweg de juiste vorm geven. Dit gebeurt in twee etappes, die elkaar best kunnen overlappen. De eerste etappe is dat je het zij-profiel van je lepel al enigszins uithakt. Je maakt op dat moment eigenlijk een plankje met een knik of kromming er in, afhankelijk van het profiel van de lepel die je wil maken. De tweede etappe is dat je de vorm van lepel met je bijl uithakt. Daarvoor is het handig als je de gewenste vorm eerst uittekent op het plankje dat je hebt gemaakt. Omdat het, vooral in het begin, heel lastig is om je lepel symmetrisch te maken, kan je hiervoor een bestaande lepel of een uitgeknipte, papieren lepel als mal gebruiken. Hierna hak je (ruim) rond de lijnen al het hout weg.

Zorg dat je bij het hakken en snijden goed rekening houdt met de nerven in het hout. Het hout splijt gemakkelijk met de nerven mee, waardoor je, als je de verkeerde richting op hakt of snijdt, wel een veel groter stuk hout zou kunnen verwijderen dan dat je bedoeling was. Zie voor de juiste snijrichting bijvoorbeeld de mooie posters van Barn the Spoon.  In het begin zorg je dat je minstens zoveel weghakt als bij de 3e stap van links op de foto. Hoe meer ervaring je krijgt, hoe meer je naar de vorm van de op-een-na-laatste stap van links kan komen met alleen een bijl. Zorg uiteindelijk dat je met het rechte mes en het lepelmes de lepel bijna helemaal af maakt.

stadia van een lepel 2
Van tak tot lepel

Nu is het tijd om de lepel te laten drogen. Omdat droog hout moeilijker te snijden is, gebruik je vers hout. Anderzijds krijg je in droog hout gladdere snijvlakken.  Daarom maak je de lepel in eerste instantie dus nog niet helemaal af, maar laat je hem, als hij bijna af is, eerst drogen. Ga de lepel niet geforceerd drogen in een oven omdat de kans dan groot is dat er scheuren ontstaan. Laat hem uit de (harde) wind en uit de zon rustig drogen.

Na één of twee weken, afhankelijk van het weer, kan je de lepel verder afwerken. Als je mes heel scherp is, dan hoef je de lepel niet te schuren.  Om hem verder af te werken kan je hem oliën, waardoor de kleuren wat uitgesprokener worden. Om een nog wat gladdere afwerking te krijgen, waardoor de lepel nog prettiger eet, kan je hem flink hard wrijven met een hard en glad voorwerp. Hiervoor kan je bijvoorbeeld een stuk porselein gebruiken (niet een scherp randje van een scherf). Als je dit doet na het oliën dan krijg je dat mooie, gladde en glimmende oppervlak dat je ziet bij hout dat al heel lang en vaak is gebruikt. Vergeet je hem ook niet goed te onderhouden?

Nu je lepel nog vaak gaan gebruiken en hij zal alleen maar mooier en mooier worden!