Een krimppot maken

blank

Wanneer ik op de markt sta met mijn spullen, of als ik een demonstratie lepelmaken geef, vragen mensen me vaak hoe ik de krimppotten maak. Daarom in deze blog een fotoverslagje van het maken van een krimppot.

Het begint natuurlijk met het uitzoeken van een mooi stuk hout. Het is van belang dat het stammetje nog nat is. Droog hout krimpt namelijk niet, en daar kan dus ook geen krimppot van gemaakt worden. Je maakt namelijk gebruikt van de krimp van het nog natte hout om de bodem in de pot te klemmen. De reden dat je dit doet, en niet gewoon de stam slechts gedeeltelijk uitholt, waardoor er een bodem achter zou blijven, is dat het hout dan zou gaan scheuren. Rondhout (de volledige stam of tak) scheurt namelijk altijd tijdens het drogen, door het verschil in krimp tussen spint- en kernhout.

Een stammetje of tak zonder zijtakken werkt het snelst, omdat die het makkelijkst uit te hollen is. Indien je de bast aan je pot wil laten zitten, wordt de diameter van de pot natuurlijk (bijna) gelijk aan de die van je stammetje. Wil je de bast er af, dan kies je liefst een stam die maar net een iets grotere diameter heeft dan de pot die je wil gaan maken.

blank

In een krimppot wordt de bodem er los ingezet. Dit betekent dat je de gekozen stam helemaal uit moet hollen. Om dit goed te kunnen doen, klem ik het stammetje vast. Dit doe door hem met een spanband in mijn zaagbok vast te zetten. De zaagbok zet ik vervolgens op zijn zijkant, om makkelijker te kunnen boren. Met een avegaar boor ik dan een gat dat minimaal zo diep is als ik de pot wil hebben.

blank
blank
blank

Na het boren, zaag ik het deel van stam dat ik wil gebruiken voor de pot.

blank
blank

Het gat dat met de boor is gemaakt, moet groter worden gemaakt. Dit gaat heel goed met een steekguts. In de praktijk gebruikt ik er daar twee van. Ik begin met een smalle en stap, zodra het gat ruim genoeg daarvoor is, over op een brede guts. Wanneer de diameter van het gat in de buurt komt van hoe ik hem wil hebben, teken ik de uiteindelijke diameter af, zodat ik een mooi egaal gat kan gutsen. Hiervoor gebruik ik een blauw aquarelpotlood. Dit heeft drie redenen:

  • Op hout dat nog nat is, pakt een gewoon grijs tekenpotlood niet. Een aquarelpotlood doet het op nat hout uitstekend.
  • Blauw is beter zichtbaar op hout dan grijs.
  • De persoon van wie ik heb geleerd om een aquarelpotlood te gebruiken (Jan Harm ter Brugge, van Hout van Bomen), gebruikt ook altijd blauw, dus doe ik dat ook šŸ™‚

Tot aan de lijn guts ik dan alles (redelijk) netjes uit.

blank
blank
blank
blank
blank

Om de binnenzijde van de pot netjes af te werken, gebruikt ik een gebogen lepelmes. Hier verwijder ik de geulen en de losse vezels die zijn ontstaan tijdens het gutsen.

blank

Om de bodem in de pot vast te kunnen zetten, maak ik vlak boven de onderkant een gleufje aan de binnenzijde van de pot. Hiervoor gebruik ik een klein gutsje van Flexcut, waarvan de guts loodrecht op het handvat staat. De diepte van deze gleuf wordt door twee zaken bepaald. Zo moet hij diep genoeg zijn om te zorgen dat de pot genoeg kan krimpen voordat deze de bodem tegenkomt, zodat hij niet gaat scheuren. Anderzijds moet de gleuf niet te diep zijn, omdat de bodem anders los blijft zitten.

blank
blank

Om makkelijk te kunnen zagen, klem ik het plankje vast met een zogeheten klemhaak. Met een handdecoupeerzaagje zaag ik het bodempje uit.

De bodem wordt vervolgens van droog hout gemaakt, zodat deze zijn vorm en maat behoudt. Daarom zorg ik dat ik altijd wat droge plankjes op voorraad heb. De plankjes heb ik uit nat hout gespleten, waarna ik ze heb laten drogen. Voordat het plankje op de juiste maat gezaagd kan worden, moet deze nog mooi vlak geschaafd worden. Dit doe ik met het haalmes op de schaafbok. Op het geschaafde plankje wordt vervolgens de maat van de bodem afgetekend. Deze is gelijk aan de maat van het nog natte potje.

blank
blank
blank

Na het uitzagen van de bodem, moet deze nog bijgesneden worden. Om te zorgen dat de bodem stevig is, maar ook goed in het gleufje past, maak ik deze vanuit het midden naar de rand steeds dunner. Hiervoor gebruik ik een paalmes, of klompenmakersmes. Na het laatste bijsnijden van de bodem en de randjes van de onderzijde van de pot, kan de bodem in het potje gedrukt worden.

blank
blank
blank
blank
blank

Als de bodem tot in de gleuf is gedrukt, dan zit deze in eerste instantie nog los. Door het krimpen komt deze echter vanzelf vast te zitten. Het potje kan nu dus bij de rest. Vooral de eerste dagen moet dan nog dagelijks gecontroleerd worden of de bodem nog goed in de gleuf zit. Daarna is het een kwestie van wachten tot de pot droog is. Hopelijk komt de bodem goed vast te zitten en ontstaan er geen scheuren.

blank

Als het potje mooi gedroogd is, kan de deksel worden gemaakt. Maar dat is voor later….